Rok Rzeki Wisły 2017 – zabytki z Włocławskiego Muzeum Diecezjalnego na wystawie w Toruniu

rok-rzeki

W związku z trwającym Rokiem Rzeki Wisły 24 czerwca w Muzeum Etnograficznym w Toruniu została otwarta wystawa „Dla żeglowania bezpiecznego. Święci patroni i sanktuaria wodniaków wiślanych.”. Wystawa prezentuje wybrane sanktuaria, kościoły, kaplice, obrazy i figurki świętych patronów, jakich czcili ludzie pracujący na Wiśle. Ekspozycja prowadzi nas szlakiem królowej polskich rzek: od miasta Strumień, przez inne miasta nadwiślańskie (w tym Włocławek) aż po Gdańsk.

Od końca XVI do końca XVIII wieku Wisła była głównym szklakiem handlowym w Polsce. Rozwinięty handel rzeczny sprawił, że bardzo liczne były wówczas takie grupy zawodowe jak: żeglarze, sternicy, flisacy, oryle i rybacy. Niestety, niebezpieczna  praca na rzece łączyła się z największym z możliwych zagrożeń – ryzykiem nagłej śmierci. Dlatego też wśród wodniaków szerzył się kult świętych patronujących: dobrej śmierci (św. Barbara), tonącym (św. Jan Nepomucen), rybakom (św. Andrzej, św. Mikołaj). Szczególną czcią darzono też Jana Chrzciciela  oraz – przedstawianego w ikonografii z wiosłem – świętego Wojciecha.

Szczególnie ważnym miejscem kultu religijnego dla „ludzi rzeki” we Włocławku był kościół św. Jana Chrzciciela. Istniał tam niegdyś, należący do cechu rybaków ołtarz św. Barbary z jego centralnym punktem – obrazem św. św. Barbary i Klemensa. Święta Barbara mężnie i godnie zniosła wszystkie tortury zadane jej przed śmiercią, stała się orędowniczką wszystkich zagrożonych niespodziewanym zgonem. Święty Klemens natomiast (trzeci z kolei następca św. Piotra) wg tradycji chrześcijańskiej za głoszenie nauki Chrystusa miał ponieść męczeńską śmierć przez wrzucenie do Morza Czarnego z kotwicą u szyi. Klemens jest świętym wspomożycielem marynarzy.

W rękopiśmiennej „Książce Bractwa Rybackiego św. Barbary … w Włocławku” odnotowano, że w 1606 r. nastąpiło poświęcenie ołtarza bractwa w kościele farnym (tj. św. Jana Chrzciciela) przez biskupa sufragana włocławskiego Franciszka Łąckiego, ale specjalne nabożeństwa i msze w intencji rybaków zapewne były sprawowane dużo wcześniej. Zapis z 1578 r. mówi o tym, że członkowie bractwa „ zajednali sobie wielebnego kapłana na rok … za jedna grzywnę” aby się modlił „za żywe y zmarłe, y za tych, którzy na ten czas na wodzie zostają” i aby co poniedziałek odprawiał mszę do Świętej Trójcy.

 

Toruńska wystawa będzie czynna do 15 października 2017 r. Wśród wielu wystawionych tam obiektów – pochodzących z różnych muzeów, parafii i ze zbiorów prywatnych – można obejrzeć sześć eksponatów wypożyczonych na czas trwania wystawy z naszego muzeum (4 rzeźby, kapę i ornat).

Więcej o wystawie:  http://etnomuzeum.pl/wystawy/dla-zeglowania-bezpiecznego/

Galeria zdjęć z otwarcia wystawy:http://etnomuzeum.pl/galerie/2017-06-24-wernisaz-dla-zeglowania