Miniatura „Burza na jeziorze Genezaret”

Miniatura "Burza na jeziorze Genezaret" pochodzi z Ewangeliarza Hitdy. W krajach Europy Zachodniej motyw ten jest bardzo znany i często reprodukowany, np. na kartkach pocztowych.

Ewangeliarz Hitdy


Ewangeliarz Hitdy powstał w skryptorium klasztoru św. Pantaleona w Kolonii. Jeszcze w XVIII wieku kodeks znajdował się w Meschede. Obecnie jest przechowywany w Universitäts- und Landesbibliothek (Darmstadt, Niemcy). Za datę powstania przyjmuje się rok 1020, ale dokładne datowanie dzieła jest sporne. Uważa się, że kodeks został wykonany na zamówienie Hitdy, opatki klasztoru Benedyktynek w Meschede (Westfalia, Niemcy). Hitda wywodziła się z hrabiowskiego rodu von Werl spokrewnionego z ottońskim i burgundzkim domem panujących. Część badaczy natomiast łączy manuskrypt z Idą ( pocz. XI w. - 1060 r.), najważniejszą opatką kolońskiego opactwa Panny Marii na Kapitolu. Fundatorka (Hitda, Ida) przedstawiona jest w księdze na miniaturze dedykacyjnej, w momencie prezentowania ewangeliarza patronce klasztoru świętej Walburdze.


Kodeks Hitdy arcydziełem ottońskiego malarstwa książkowego


Miniatury w księdze są szczytowym osiągnięciem malarstwa książkowego, jakie powstawało w Kolonii w późnej fazie renesansu ottońskiego. Spośród zachowanych manuskryptów z tej szkoły malarstwa, jedynie Ewangeliarz Hitdy zawiera cykl ilustracji ukazujących życie Chrystusa. W kodeksie umieszczono łącznie aż piętnaście całostronicowych przedstawień nowotestamentowych potraktowanych bardzo malarsko: charakteryzują się one ekspresyjną formą, zamaszystymi pociągnięciami pędzla i oryginalną, mieniącą się różnymi odcieniami barw kolorystyką. Uwagę zwracają przedmioty i tła malowane w kolorowe paski oraz elementy kompozycji ułożone w stos.


Miniatura Burza na jeziorze Genezaret


Prawdopodobnie najbardziej znanym motywem z Ewangeliarza jest przedstawienie Chrystusa z apostołami w łodzi w czasie burzy na jeziorze.

Według historyka sztuki prof. Piotra Skubiszewskiego to przykład „ekspresji typu poetyckiego w sztuce ottońskiej. (…) Łódź jakby zawisła ukośnie w bezmiarze wody i nieba, szarpana silnymi podmuchami wichru (…) Ruch łodzi zdaje się ograniczony (…) Łeb potwora, który jest ozdobą dziobu, już zdaje się zwracać ku głębinom.”

Wydaje się, że słychać przerażone okrzyki uczniów: „Mistrzu, Mistrzu, giniemy!”

Ewangeliczny opis tego zdarzenia można bezpośrednio odnieść do żywotu św. Walburgi. Benedyktyńska mniszka też miała przyczynić się do ustania straszliwej, zagrażającej życiu burzy. Miało to miejsce w 748 roku, kiedy Walburga wraz z innymi zakonnicami przeprawiała się z Anglii na kontynent. Żarliwą modlitwą wyprosiła wtedy u Boga uciszenie żywiołu.
Miniatura "Burza na jeziorze Genezaret" (kopia Barbary Bodziony)
Miniatura dedykacyjna z Ewangeliarza Hitdy ze św. Walburgą i opatką Hitdą (fot.: en.wikipedia.org)
Uzdrowienie opętanego - miniatura z Ewangeliarza Hitdy (fot. en.wikipedia.org)

Warto zwrócić uwagę na łódź, w której koloński miniaturzysta umieścił Jezusa i apostołów. Nosi ona cechy wikińskich langskipów (długich okrętów). Na ich dziobach wikingowie montowali rzeźbione głowy smoków, które miały odstraszać nieprzyjazne bóstwa.

Łódź wikingów z iluminowanego manuskryptu, Northumbria, ok. 900-950 r. (fot.: aymerydelamaisonfort.tumblr.com)

Głowa smoka znaleziona w łodzi z Oseberg w Norwegii (fot.: classconnection.s3.amazonaws.com)